آموزش تشخیص قطعات سوخته روی برد الکترونیکی (PCB) + روش های تست حرفه ای
تاريخ :
۱۴۰۴/۱۲/۲۷
یکی از رایج ترین مشکلات در تعمیرات تجهیزات الکترونیکی، سوختن قطعات روی برد مدار چاپی یا همان PCB است. وقتی دستگاهی روشن نمی شود، ریست می شود یا عملکرد ناپایداری دارد، احتمال زیادی وجود دارد که یکی از قطعات الکترونیکی آن آسیب دیده باشد.
تشخیص قطعه سوخته همیشه ساده نیست؛ زیرا بسیاری از قطعات حتی در حالت خرابی نیز ظاهر سالمی دارند. به همین دلیل تکنسین های الکترونیک از ترکیبی از بررسی چشمی، تست با مولتی متر و تحلیل مدار برای عیب یابی استفاده می کنند.
در این مقاله یاد می گیریم چگونه قطعات سوخته روی برد الکترونیکی را تشخیص دهیم و چه روش هایی برای تست قطعات مختلف مانند مقاومت، خازن، دیود، ترانزیستور و آی سی وجود دارد.
برد الکترونیکی (PCB) چیست؟
برد مدار چاپی یا Printed Circuit Board بستری است که قطعات الکترونیکی مانند مقاومت، خازن، دیود، ترانزیستور و آی سی روی آن نصب می شوند و توسط مسیرهای مسی به یکدیگر متصل هستند.
بردهای الکترونیکی در بسیاری از دستگاه ها استفاده می شوند، از جمله:
- تلویزیون و مانیتور
- پاور کامپیوتر
- لوازم خانگی
- تجهیزات صنعتی
- منابع تغذیه سوئیچینگ
- مدارهای کنترل و اتوماسیون
خرابی هر کدام از قطعات این بردها می تواند باعث از کار افتادن کل دستگاه شود.
مهم ترین نشانه های سوختن قطعات الکترونیکی
قبل از استفاده از ابزار تست، اولین مرحله در عیب یابی برد الکترونیکی بررسی ظاهری است.
نشانه های رایج خرابی قطعات عبارتند از:
- سوختگی یا تغییر رنگ برد
- بوی سوختگی الکترونیکی
- ترک خوردگی قطعات
- باد کردن خازن های الکترولیتی
- ذوب شدن لحیم یا پایه ها
- سیاه شدن مقاومت یا آی سی
در بسیاری از موارد همین بررسی ساده می تواند قطعه معیوب را مشخص کند.
بررسی چشمی برد (Visual Inspection)
بررسی چشمی یکی از سریع ترین روش های تشخیص قطعات معیوب است.
در این مرحله باید موارد زیر را بررسی کنید:
- خازن های باد کرده یا نشتی دار
- مقاومت های تغییر رنگ داده
- دیودهای شکسته
- ترانزیستورهای ترک خورده
- آی سی های سوراخ شده یا داغ شده
- قطع شدن مسیرهای PCB
تکنسین های حرفه ای معمولا از ذره بین یا میکروسکوپ تعمیرات برای بررسی دقیق برد استفاده می کنند.
تست قطعات با مولتی متر دیجیتال
مولتی متر یکی از مهم ترین ابزارهای عیب یابی مدارهای الکترونیکی است. با استفاده از آن می توان بسیاری از قطعات را بدون خارج کردن از برد بررسی کرد.
تست مقاومت
مقاومت ها در اثر حرارت یا جریان بیش از حد ممکن است بسوزند.
روش تست:
- مولتی متر را روی حالت مقاومت قرار دهید
- دو سر مقاومت را اندازه بگیرید
- مقدار خوانده شده باید نزدیک مقدار درج شده روی مقاومت باشد
- اگر مقدار بی نهایت یا صفر باشد، مقاومت خراب است.
تست خازن
خازن های الکترولیتی بیشتر از سایر قطعات دچار خرابی می شوند.
نشانه های خرابی:
- باد کردن خازن
- نشتی الکترولیت
- افزایش ESR
برای تست اولیه:
- مولتی متر را روی حالت مقاومت قرار دهید
- خازن باید ابتدا مقدار کم نشان دهد و سپس به سمت بی نهایت برود.
تست دیود
دیودها در مدارهای تغذیه و محافظتی استفاده می شوند.
روش تست:
- مولتی متر را روی حالت Diode قرار دهید
- در جهت مستقیم
- عدد حدود 0.5 تا 0.7 ولت
- در جهت معکوس
- باید OL نمایش داده شود
- اگر در هر دو جهت عدد صفر نمایش داده شود، دیود اتصال کوتاه شده است.
تست ترانزیستور
- ترانزیستورها معمولا در اثر گرما یا اتصال کوتاه می سوزند.
- برای تست اولیه می توان پیوندهای بیس-امیتر و بیس-کلکتور را مانند دیود بررسی کرد.
- اگر اتصال کوتاه بین پایه ها وجود داشته باشد، ترانزیستور خراب است.
تست آی سی
تشخیص خرابی آی سی ها سخت تر از سایر قطعات است.
چند نشانه رایج خرابی آی سی:
- داغ شدن بیش از حد
- اتصال کوتاه بین پایه های تغذیه
- عدم وجود سیگنال خروجی
- در بسیاری از موارد بهترین روش، تعویض آی سی با نمونه سالم است.
رایج ترین قطعاتی که روی برد می سوزند
در تعمیرات الکترونیک معمولا این قطعات بیشتر دچار خرابی می شوند:
- خازن های الکترولیتی
- رگولاتورهای ولتاژ
- دیودهای یکسوکننده
- ترانزیستورهای قدرت
- آی سی های پاور
- مقاومت های توان بالا
نکات مهم هنگام عیب یابی برد الکترونیکی
- قبل از شروع تست، برق دستگاه را قطع کنید
- خازنهای مدار را تخلیه کنید
- از مولتیمتر سالم و کالیبره استفاده کنید
- به دیتاشیت قطعات مراجعه کنید
- در صورت امکان قطعه را از مدار خارج کنید
جمع بندی
تشخیص قطعات سوخته روی برد الکترونیکی یکی از مهارت های مهم در تعمیرات الکترونیک است. با ترکیب بررسی چشمی، تست با مولتی متر و تحلیل مدار می توان بیشتر خرابی ها را شناسایی کرد.
اگر این مهارت را به خوبی یاد بگیرید، می توانید بسیاری از دستگاه های الکترونیکی را بدون نیاز به تعویض کامل برد تعمیر کنید.